Haccac b. Yusuf’u anlamak: Halife Abdülmelik’e hizmet ediyordu

Öleli 1298 sene olmasına rağmen hala anlaşılamayan Haccac bin Yusuf’u anlamaya çalışacağız. İki bölümlümden oluşan yazı dizisinin ilki huzurlarınızda…

Haccac bin Yusuf, kimileri tarafından Haccac-ı Zalim veya Emevi Küleyb’i olarak anılır. Haccac, gerçekten böyle lakaplarla anılacak birimiydi? Bu soruya cevap vermeden, önce asker ve devlet adamı olan Haccac bin Yusuf’u anlamak için bilinmesi gereken yegane husus kime hizmet ettiğidir. Haccac, meşru (yasal) halife olan Abdülmelik bin Mervan’a (D. 646/647 – Ö. 8 Ekim 705) hizmet etmiştir.

Ebü’l Mülük, yani dört halife babası olan Abdülmelik bin Mervan’ı tanımamız lazım.

ABDÜLMELİK BİN MERVAN’I TANIYALIM

Abdülmelik bin Mervan, kendisinden bir önceki halife Mervan bin Hakem’in oğludur. Siyasi tecrübesi çok küçük yaşlarda başlamıştır. Daha 10 yaşında, Yahudi’den dönme Müslüman Abdullah ibn Sebe’nin körüklediği isyanlar sonucunda Hz. Osman’ın evine yapılan saldırıya şahit oldu. Haliyle Hz. Osman’ın katledilmesini, katli engellemeye çalışan sahabelerin öldürülmesini ve yine katli engellemeye çalışan Hz. Osman’ın eşi Neile’nin de parmaklarının kesilişini görmüş ya da duymuş olmalıdır. Genç yaşta siyasi bir diğer tecrübesi 16 yaşında Muaviye bin Ebu Süfyan tarafından Medine divanı reisliğine atanmasıdır. Askeri alandaki tecrübesi ise yine 16’lı yaşlarda Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) ile yapılan bir savaşta, Medineli birliklerin başında savaşa katılması olarak gösterilebilir.

40’ında halife olan Abdülmelik bin Mervan, İslam Medeniyeti’nin içerisinde bulunduğu bölünmeyi durdurmuş ve yeniden fetihlere başlamıştır. İlk İslami sikkeyi bastırmıştır. O zamana kadar Bizans ve Sasani paraları kullanılıyordu, Abdülmelik ile dinar ve dirhem sistemi başladı. Arapça ise onun devrinde resmi devlet dili haline geldi, yine Abdülmelik’e kadar Suriye divanında Rumca, İran divanında ise Farsça konuşuluyordu.

Abdülmelik bin Mervan, çocuk yaşta Kur’an, fıkıh ve hadis ilimleriyle uğraşmaya başlamıştı. Şa’bi, İbn Şihab ez-Zühri ve Urve bin Zübeyr’in ilminden faydalanmıştır. Öyle ki söylenene göre ilmi ve irfani açıdan Urve bin Zübeyr ve Said bin Müesseyb’in seviyesine ulaşmıştır. Hz. Osman, Ebu Hüreyre, Ebu Said el-Hudri, Ümmü Seleme, Muaviye, Abdullah bin Ömer ve diğer sahabelerden bizzat hadis öğrenmiştir. Urve bin Zübeyr, Reca bin Hayve ve Zühri ise Abdülmelik’e hadis rivayet etmişlerdir. Geldiği seviyede Kur’an, sünnet ve doğru hadislere önem verilmesi için hutbelerde haklı bilinçlendirmek için çabalamıştır.

İslam Hukuku’nda da çok ileri seviyede bilgisi olan Halife Abdülmelik bin Mervan için icdihadda bulunabilecek bir fakih denilebilir, hatta denir…

Edebiyatla ilgilenen Halife zamanında Hasan-ı Basri, Abdullah bin İbaz, İbn Ömer, Enes bin Malik gibi ilim adamlarını gözetmiştir. Halife’nin alimlere verdiği değerin bir diğer örneği de İmam Zühri’nin tüm borçlarını ödeyip rahat etmesini sağlamasıdır.

Hani ‘Her yol Roma’ya çıkar.’ derler ya. Sınırları genişleyen İmparatorluğun birçok bölgesinden Roma’ya bağlanan güzergahlar yapılmıştır. Öyle veya böyle bu yolları takip eden kişiler Roma’ya ulaşır. Aynı durum Abdülmelik bin Mervan dönemi İslam Medeniyeti için de söylenebilir. İmar alanındaki en büyük gelişmeye örnek ise Kudüs’teki Hz. Ömer Camii yani Kubbet-üs Sahra’dır. İmar için bir diğer örnek Harameyn’deki mimari yenilemelerdir (Restorasyon) . Hz. Ömer zamanında örgütlenen devlet sistemi Abdülmelik bin Mervan döneminde tam şekilde teşkilatlanmıştır. Halife, gerektiği şekilde idari ve mali birçok atılımda bulunmuştur.

Son tahlilde halifeler arasında ‘büyükler’ listesinde yer alan Abdülmelik bin Mervan, çocukluğu ile halife olduğu dönemlerde yüzlerce isyan görmüş ve İslam’ın gelişip yayılmasını engelleyen bu isyanları bizzat ya da Haccac bin Yusuf ile bertaraf etmiştir. İslam dünyasında birliği sağlayan Halife, İslam Medeniyeti’ni Kuzey Afrika’da yeniden hakim kıldı. Aynı zamanda Bizansa Emeviler’in üstünlüğünü kabul ettirdi ve boyun eğdirdi. Abdülmelik bin Mervan vefat ettiğinde geride Ceyhun Nehrin’den Atlas Okyanusu’na kadar uzanan askeri, siyasi ve idari bakımdan son derece dirençli bir İmparatorluk bırakmıştı…

HASAN SABBAH MÜRİDİ OLABİLİRDİK

İslam Alemi’nin dönüm noktalarından birinde yönetici olan Halife Abdülmelik’e hizmet eden Haccac b. Yusuf, Türkler’in İslam’ı benimsemesi ve Müslümanlar’ın ehlisünnet olmasında ciddi anlamda büyük önem arz etmektedir. Tarih belki veya keşkelerle oluşmaz, lakin Hacac bin Yusuf’un icraatleri olmasaydı Hz. Ali’yi, Büyük Selçuklu İmparatoru Sultanı Melikşah’ı, Büyük Selçuklu Vezir-i Azam’ı olan Nizamülmülk’ü ve nice önemli hizmet edenleri öldüren Batıniler’den olacaktık. Sadece biz, yani Türkler değil tüm İslam Medeniyeti böyle olacaktı…

Yazımın ikinci bölümünde ağırlıklı olarak Hacac bin Yusuf’un icraatlerini ve kısaca Emeviler’in Hz. Muhammed (S.A.V.) vefat ettikten sonra güçlenen anarşik hareketlere karşı izledikleri politikayı tahlilimi okuyacaksınız.

Şimdilik, diğer tarih ve kültür yazılarım için buraya tıklamanız yeterli olacaktır.

Kaynaklar ve Açıklamalar:
Doç. Dr. Casim Avcı derlemeleri

Akyüz, V. (1991). Hilafetin Saltanata Dönüşmesi, İstanbul.
Algül, H. (1987). İslam Tarihi, II, İstanbul.
Apal, A. (2008). Anahtarlarıyla İslam Tarihi (3): Emeviler Dönemi, İstanbul.
Avcı, C. (2003). İslam-Bizans İlişkileri, İstanbul.
Aycan, İ.-Sarıçam, İ. (1993) Emeviler, Ankara.
Hammaş, N. (1980). el-İdare fi’l-‘asri’Ümevi, Dışmak.
Hitti, P. H. (1980). Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (Çev. Salih Tuğ), II, İstanbul.
İbnü’l-Esir (1979). el-Kamil fi’t-tarih, I-XIII, Beyrut.
Küçükaşcı, M. S. (2003). Cahiliye’den Emeviler2in Sonuna Kadar Haremeyn, İstanbul.
Shaban, M. A. (1971). Islamic History: A Nev Interpretation A. D. 600-750, Cambridge.
Taberi (1972). Tarihu’l-ümem ve’l-mülük (nşr Ebu’l-Fazl İbrahim), I-XI, Beyrut.
Wellhausen, J. (1963). Arap Devleti ve Sukutu (çev. Fikret Işıltan), Ankara.
Yiğit, İ. (1995). ‘Emeviler’, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, XI, 87-92.
Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi ‘Abdülmelik bin Mervan’, ‘Mervan bin Hakem’ maddeleri.
Yazıdaki ilk resim temsilidir.
Batınilik Hasan Sabbah ile başlamamıştır, en ünlü temsilcilerinden olduğu için 3. başlıkta adı geçmektedir.

Not: İlim irfanın yayılması için yazıyı istediğiniz yerde paylaşabilirsiniz. Lakin bir ricam var, kişisel düşüncem kaynak göstermeniz etik ilkeler açısından iyi olacak ve beni onore edecektir. Bu sayede ayrıca yazıyı görüp faydalananların Talha kardeşinizin adını dualarında eksik etmeyecektir diye düşünmekteyim.

Haccac b. Yusuf’u anlamak: Halife Abdülmelik’e hizmet ediyordu” üzerine 12 düşünce

  1. Okan

    Zalimlerin övüldüğünü görünce çok şaşırdım. Harre olayı? Mekke’nin Kabe’nin yakılıp yıkılmasını kim yaptı?

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 4 Thumb down 0

    Yanıtla
    1. Talha Turhal Yazar

      Haccac bin Yusuf ile alakalı 2. yazımda bu hususlara değineceğim. Yanlış zan’da bulunduğunu sen de çok iyi anlayacaksın.

      Zalim mi değil mi beraber göreceğiz 🙂

      Poorly-rated. Like or Dislike: Thumb up 2 Thumb down 5

      Yanıtla
      1. Lokman

        Son devrin en büyük İslam Alimlerinden Süleyman Hilmi Tunahan efendi hazretleri, Haccacın zulmü yok, Evliyadır buyurdu. Başka söze ne hacet.

        Yorumu değerlendir Thumb up 3 Thumb down 2

        Yanıtla
    1. Talha Turhal Yazar

      Açlıktan ölecek duruma düşmedikçe değerlendirmeyi de düşünme, sende dursun.

      Yorumu değerlendir Thumb up 1 Thumb down 0

      Yanıtla
  2. tarkan

    haccac zamaninda kuteybe ile turklere karsi yapilan katliamlar ne olacak? 100000 turk olduruldu. bunlar hep kayip tarih. islamin kabulu hep abbasi donemi diye anlatilir. abbasilerde islamiyett benimsendi. emevi doneminde zorlandi kanla korkuyla!!!

    Yorumu değerlendir Thumb up 3 Thumb down 2

    Yanıtla
    1. Talha Turhal Yazar

      Kayıp tarih diye de yalan tarihe çevirmeyin mevzuyu.

      Emevi yönetim anlayışı kısa özetle genel olarak “katı” olabilir, sonuçta bir mücadele var. Elbette ölümler olacaktır. Sağda solda, Facebook’larda dolaşan sahte bilgilere ve İslam karşıtı ırkçı düşüncelerin ürettiği bilgilere aldanmayın.

      Söylendiği kadar bir kıyım olsa idi böylesine hızlı bir İslam benimsemesi asla ve kat’a olmazdı.

      Dünya tarihinde eşi benzeri olmayan bir vakadır Türkler’in Müslüman oluşu.

      Yorumu değerlendir Thumb up 3 Thumb down 2

      Yanıtla
      1. serden

        kesinlikle ben araştırdım kılıç zoru olmamıştır emeviler de islama en büyük hizmeti etmiştir sınırlara bakarsak ispanyadan çine kadar anlamış oluruz emevileri kötüleyenler hep islama yan bakan içine sindiremeyen kesim
        seküler kesim

        Yorumu değerlendir Thumb up 1 Thumb down 0

        Yanıtla
  3. Ali

    Yazınızda hz.Muhammed öldükten sonra yazmışsınız önce vefat ettikten sonra yazmayı öğrenin sonra haccacı yazın her konuda peygamber efendimiz saygı göstermek lazım…

    Yorumu değerlendir Thumb up 3 Thumb down 0

    Yanıtla
    1. Talha Turhal Yazar

      Haklısınız. Bu yazı blog tutmaya başladığım erken dönemlerden. Düzeltiyorum.

      Ek olarak vefat, Türkçe’deki ölümün karşılığı değildir. Mevt bunun karşılığıdır. Ama galat olmuş.

      Yorumu değerlendir Thumb up 1 Thumb down 0

      Yanıtla

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir